Nowe Podkarpacie

Reklama
Reklama

Żarówka (gmina Radomyśl Wielki)

Email

Wieś wzmiankowana w 1581 roku jako „Zdzar", a w 1591- „Zdzar alias Zdzarowka koło Białego Boru". Osada założona na wykarczowanym i wypalonym fragmencie puszczy, stąd jej nazwa. Znajdowała się w dobrach Ligęzów, potem – Firlejów. W I połowie XIX wieku zbudowano w Żarówce dwór. Był to parterowy, murowano-drewniany obiekt na rzucie prostokąta, otoczony ogrodem, w którym założono dwa stawy. W połowie XIX wieku dobra Żarówki należały do Boguszów a ich dzierżawcą był Wojciech Bieliński. W czasie rabacji galicyjskiej gromada uzbrojonych w widły, cepy, siekiery i pałki chłopów napadła na dwór. Zamordowano Wojciecha Bielińskiego oraz przebywających tam właścicieli i dzierżawców z Dulczy Wielkiej i Zadusznik. Splądrowano i ograbiono dwór i zabudowania gospodarcze.

. W obronie napadniętych stanął wójt Żarówki – Jan Cymbor. W tej sytuacji chłopi uznali go za wroga i również zamordowali. Potomkowie nieszczęsnego wójta zachowali w sercach pamięć o tym, dramatycznym wydarzeniu i odizolowali się od wsi. Głęboki uraz wytworzył swoistą barierę psychologiczną, skutecznie powstrzymując wszelkie próby porozumienia.

Ale ofiar w Żarówce było więcej. Napastnicy zatrzymali na drodze powóz, którym jechali uciekinierzy z dworów w dalszej okolicy, szukający schronienia w spokojnej, jak się wydawało wsi. Wywleczono ich z powozu i zabito siekierami. Zginęło 9 osób. Ciała ofiar wrzucono do wykopanego w pobliżu głębokiego dołu. Dla zatarcia śladów mordu porąbano w kawałki powóz. Został „pogrzebany" razem z ludźmi. Po wielu latach w miejscu tragedii ustawiono drewniany krzyż. Przetrwał do lat siedemdziesiątych XX wieku, kiedy to rozpadł się ze starości.

W 1870 roku dobra ziemskie w okolicach Radomyśla, należące do Bobrowskich, zostały zlicytowane. Zniesienie pańszczyzny i konieczność wynajmowania ludzi do pracy w gospodarstwie okazały się dla wielu ziemian rujnujące. Zaciągali kredyty, których potem nie mogli spłacić, więc w konsekwencji, zadłużone dobra przejmował bank, dokonywał parcelacji i sprzedawał je po kawałku chętnym. Tymi najczęściej byli majętni Żydzi, niekiedy chłopi z okolic lub przybysze z innych stron Galicji. W rękach Żydów znalazła się też Żarówka – dworek i niewielka posiadłość ziemska.

W maju 1915 roku, podczas ofensywy austriackiej, wieś doszczętnie spłonęła, zginęło kilkudziesięciu mieszkańców. Dworek szczęśliwie ocalał. Ostatnim jego właścicielem był Jakub Goldland. Podczas eksterminacji Żydów radomyskich w 1942 roku, podzielił ich los. Dworek zajęli Niemcy. W sierpniu 1944 roku Żarówka znalazła się na linii frontu, który utrzymywał się do stycznia 1945 roku. Żołnierze niemieccy, przygotowując obronę na tym odcinku, rozebrali dwór, a uzyskany z niego materiał wykorzystali do budowy umocnień.

W ten sposób zniknął z powierzchni ziemi obiekt, może skromny, mało znany, ale mocno związany z burzliwą historią regionu. Pozostały po nim nikłe resztki: zarys kamiennych fundamentów, kilka drzew i malownicze stawy. Pozostała też pamięć o rabacji, Cymborze, późniejszej epidemii cholery, uważanej za karę na mieszkańcach za popełnioną zbrodnię.

 

Martwi cię coś, lub denerwuje? Napisz do Nas!

Imię
Email:
Temat
Wiadomość

Ogłoszenia ostatnio dodane

All rights reserved: Nowe Podkarpacie Designed by: KAJUS