Nowe Podkarpacie

Reklama

Jamy – Przybysz (gmina Radomyśl Wielki)

Email

Wieś lokowana w II połowie XVI wieku, należała do dóbr Mieleckich. W XVIII wieku zbudowano dwór – Przybysz, zlokalizowany w obrębie XVII-wiecznego parku. Budynek, zwrócony fasadą na południe, założono na rzucie prostokąta, z wystającymi przed ścianę południową dwoma ryzalitami i alkierzem. Zbudowany z drewna modrzewiowego, na podmurówce z cegły, miał otynkowane ściany i kryty gontem łamany dach, w typie polskim. Był obiektem parterowym. Wnętrza, przykryte płaskimi stropami, nie posiadały żadnej dekoracji. W kilku salach znajdowały się natomiast klasycystyczne kominki. Architekturę dworu cechowała zwartość i jednorodność koncepcji, zrealizowanej z pełną konsekwencją.

Na początku XIX wieku zgórski klucz dóbr, do którego należał też Przybysz, a także Piątkowiec i Wola Mielecka był własnością Ossolińskich. Józef Maksymilian Ossoliński, urodzony w 1748 roku w Woli Mieleckiej, podjął myśl stworzenia wielkiej, narodowej biblioteki. Korzystając z pomocy proboszcza Zgórska – księdza Hieronima Juszyńskiego oraz kasztelana bieckiego – Ewarysta Kuropatnickiego, autora „Geografii albo dokładnego opisania Królestw Galicji i Lodomerii”, stopniowo gromadził księgozbiór, pozyskując do niego wiele wybitnych dzieł z różnych dziedzin nauki. Przejął ocalałe z pożogi podczas najazdu szwedzkiego, książki z zamku w Zgórsku, następnie zatrudnił w charakterze bibliotekarza, młodego wówczas naukowca, Samuela Bogumiła Lindego. Linde jeździł po kraju i wyszukiwał we dworach, w klasztorach i gdzie się dało, cenne woluminy. Zbiór powiększał się, książki magazynowano w Woli Mieleckiej i Przybyszu. W 1816 roku powstała, po usilnych staraniach Ossolińskiego, Fundacja. Na jej utrzymanie przeznaczył Ossoliński, dochody z klucza zgórskiego i folwarków w Woli Mieleckiej i Piątkowcu. Zbiory zostały przeniesione do klasztoru pokarmelitańskiego we Lwowie. Jednak siedzibą fundacji pozostał dwór Przybysz i pełnił tę funkcję do wybuchu II wojny światowej. W czasie okupacji hitlerowskiej w rejonie Mielca aktywnie działały ugrupowania podziemia, a dwór Przybysz był ośrodkiem konspiracji. 20 maja 1944 roku gestapo dokonało pacyfikacji dworu. Zamordowani zostali: por. Janusz Skrzypek, ps. „Konrad” i Stanisław Zieliński, pracownik administracyjny, członek AK. Aresztowano zarządcę majątku, Jana Skrzypka, por. Stanisława Sołtysa, ps. „Wójt”, Stanisława Mazura, Józefa Piszczka, Józefa Kędziołkę oraz dwóch, ukrywających się we dworze, żołnierzy radzieckich. Stanisław Sołtys został zamordowany w więzieniu na zamku w Rzeszowie, żołnierzy radzieckich rozstrzelano w lipcu tego roku.

 

Po wojnie, dwór Przybysz, odebrany właścicielom, nie doczekał się dobrego, solidnego użytkownika. Wykorzystywany doraźnie zmieniał się w malowniczą ruinę. W 1953 roku, decyzją ówczesnych polskich władz Fundację Ossolińskich rozwiązano. W 1956 – dwór został rozebrany. Pozostały po nim resztki parku z nielicznymi okazami starych drzew. Na skraju parku stoi postument z tablicą poświęconą tragicznym wydarzeniom z 20 maja 1944 roku. Przetrwało też Ossolineum, mające siedzibę we Wrocławiu. Mało kto wie jednak, że początki zbiorów Ossolińskich wiążą się z dworem Przybysz.

Martwi cię coś, lub denerwuje? Napisz do Nas!

Pseudonim
Email:
Temat
Wiadomość

Ogłoszenia ostatnio dodane

skup zboża
skup zboża
( / Kupię)

All rights reserved: Nowe Podkarpacie Designed by: KAJUS